Республикалық конкурстар

Балалар музыка мектептері, Балалар өнер мектептері және Мамандандырылған орта музыка мекетерінің орта сынып оқушылары арасында музыкалық-теориялық пәндер бойынша ХІІІ республикалық олимпиадасын өткізу

ЕРЕЖЕЛЕРІ

 Күләш Байсейітова атыңдағы Қазақ ұлттық өнер университеті (әрі қарай – Университет) Балалар музыка мектептері, Балалар өнер мектептері және Мамандандырылған орта музыка мекетерінің орта сынып оқушылары арасында музыкалық-теориялық пәндер бойынша ХІI Республикалық олимпиаданы (бұдан әрі – Олимпиада) жүргізеді. Олимпиада жыл сайын үш номинация бойынша өткізіледі: «Музыкалық әдебиет», «Музыка теориясы, сольфеджио», «Этносольфеджио».

Өткізу орыны: ҚазҰӨУ колледжі ( Қазақстан, Астана қ., Жеңіс д-лы, 33)

Өткізу уақыты: 2026 ж. қарашаның 26-29-ы

Олимпиаданың мақсаты: дарынды жастарды қолдау, кәсіптік оқыту үшін алғыр оқушыларды табу, музыка-теориялық пәндерге қызығушылық таныту, оқышылар мен педагогтердің шығармашылық белсенділігін арттыру.

Негізгі бағыттар:

1. оқушыларды кәсіптік музыкалық білімді алуға бейімдеу;
2. оқушылардың музыка-теориялық деңгейлерін көтеру;
3. кәсіптік педагогикалық шеберлікті арттыру;
4. оқытушылардың шығармашылық белсенділігін ынталандыру;
5. музыка-теориялық пәндер бойынша оқушылардың кәсіптік шеберлігінің сапасын жақсарту;
6. ең талапты жастарды анықтау – музыкалық училищелер мен колледж және Қазақстан ЖОО-ның жақын және алыс шетелдерде оқитын болашақ талапкерлерді анықтау.

1. НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕРІ
   • Қатысу шарттары

Сайысқа БММ, БӨМ жоғарғы сынып оқушылары; МОММ орта сынып оқушылары қатыса алады. Бір оқушы бір номинация немесе бірнеше номинацияларда қатыса алады.

Олимпиаданын жұмыс тілдері қазақша және орысша болып табылады.

Орындау реті жеребе тарту арқылы анықталады және байқау аяқталғанша сақталады. Тіркелу кезінде байқауға қатысушылар туу туралы куәлігін көрсетуі қажет.

• Қаражат шарттары

Олимпиадаға қатысу тегін. Көлік және жол шығындарын жіберуші тарап немесе қатысушылардың өздері көтереді.

1.3 Олимпиада қатысушылардың санаттары

Олимпиада қатысушылар үш топқа бөлінеді: кіші, орта және жоғары.

«Музыкалық әдебиет» номинациясы бойынша әр топ келесі деңгейлерге бөлінеді:

«Музыка теориясы, сольфеджио» номинациясында деңгейлерге бөлінуі басқаша:

«Этносольфеджио» номинациясында топтар мамандықтар бойынша бөлінеді:

1.4 Өткізу кезендері:

Олимпиада екі кезенге бөлінеді:

1.5 Өткізу тәртібі

Қорытынды кезең ҚазҰӨУ колледжінде 1 кезең жеңімпаздары арасында өтеді (әрбір оқу орнынан үш жас тобында әр деңгейге 5 қатысушыдан аспауы керек). 

Финалдық сайыста – 1-3 тур – «Музыкалық әдебиет» номинациясы бойынша музыкалық әдебиет бойынша үш тапсырма ұсынылады. «Музыка теориясы, сольфеджио» номинациясында сольфеджио бойынша екі тапсырма, музыка теориясы бойынша біреуі. «Этносольфеджио» номинациясында этносольфеджиодағы үш тапсырма, біреуі импровизацияға арналған. Барлық тапсырмалар пәндер бойынша бағдарламалық талаптарға сәйкес құрастырылған.

1-ші және 2-ші турдың нәтижелері бойынша қазылар алқасы барлық қатысушыларды 3-ші турға жібермеу құқығын өзіне қалдырады.

1.6 Олимпиаданың қазылар алқасы

Қазылар алқасының құрамын байқауды ұйымдастырушылар (ҚазҰӨУ) анықтайды.

Қазылар алқасының құзыреті:

• Тапсырмалардың нәтижелерін тексереді және бағалайды;
• Олимпиада жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне үміткерлерді анықтайды;
• I, II, III дәрежелі дипломдардың санын анықтауға, Гран-при беруге, сондай-ақ арнайы сыйлықтар (дипломдар) беру мүмкіндігі туралы шешім қабылдауға құқылы. Қазылар алқасы белгілі бір номинациялар бойынша диплом бермеу құқығын өзіне қалдырады;
• Қазылар алқасының шешімін қайта қарау мүмкін емес.

Байқау нәтижелері Қазақ ұлттық өнер университетінің колледжіне «Музыка теориясы» мамандығына және басқа орындаушылық мамандықтарға түсу емтихандарында ескерілуі мүмкін.

1.7 Қосымша іс-шаралар

Олимпиада аясында Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция Музыкалық-теориялық пәндер бойынша Республикалық олимпиаданың аясында «Қазіргі музыкалық білім берудегі музыкалық-теориялық пәндер: дәстүрлер, инновациялар және педагогикалық тәжірибелер» тақырыбында өтеді.

Конференция секциялары:

Секция 1. Музыкалық әдебиет: оқытудың теориясы мен практикасы.

Секция 2. Сольфеджио: дәстүрлі және заманауи оқыту әдістері.

Секция 3. Музыкалық білім беруді дамыту: теория, практика және инновациялар.

1.8 Өтініш формасы

Қатысуға өтінімдер 2026 жылдың 15 қазанына дейін ұйымдастыру комитетінің kaznui.olimpiada.tm@gmail.com электрондық мекенжайына «Қатысушының фамилиясы, өтініш – олимпиада» немесе «Қатысушының фамилиясы, өтініш – конференция, секция» тақырыбы бойынша жіберіледі (мысалы: Базаров, өтініш – олимпиада, немесе Ахметов, өтініш – конференция, секция 2). Өтініш формаларын 1-қосымшасынан қараңыз.

1.9 Марапаттануы

Олимпиада қатысушылар келесі дипломдармен немесе сертификаттармен марапатталады: 1, 2, 3 дәрежелі диплом, жеке номинация бойынша диплом, қатысушының сертификаты, дөңгелек үстелге қатысушының сертификаты.

1.10 Байланыс ақпараты:

Олимпиадаға қатысты барлық сұрақтарды kaznui.olimpiada.tm@gmail.comэлектронды пошта арқылы жіберуге болады

Байланыс телефондары

8 702 966 52 36 – Бейсембекова Гаухар Тлеугазиевна

8 701 371 72 19 – Мухамеджанова Жанар Турсуновна

8 701 355 57 69 – Шемякина Татьяна Сергеевна

2. 2. ОЛИМПИАДА ТАЛАПТАРЫ. «МУЗЫКАЛЫҚ ӘДЕБИЕТІ (ҚАЗАҚ, ОРЫС, ШЕТЕЛ)» НОМИНАЦИЯСЫ БОЙЫНША ОЛИМПИАДА БАҒДАРЛАМАСЫ

Кіші топ: Балалар музыка мектебінің және Балалар өнер мектебінің 5,6,7 сынып оқушылары, (7 жылдық оқу бағдарламасы бойынша), Балалар музыка мектебінің және Балалар өнер мектебінің 3,4,5-сыныптары, (5 жылдық оқу бағдарламасы бойынша)

Үлкен топ: Мамандандырылған орта музыка мектебінің 7-9 сынып оқушылары (9 жылдық оқу бағдарламасы бойынша).

2.1 I тур: Музыкалық викторина.

Қазақ, шетел және орыс музыкасы бойынша музыкалық викторина қатысушыларға музыка әдебиеті саласындағы нақты білімдерін көрсетуге мүмкіндік береді.

Кіші топқа – 10 нөмір, үлкен топқа – 20 нөмір, қазақ, шетел және орыс музыкасы викторинада тең пропорцияда ұсынылады.

Викторинада аудио және бейне жазбалар пайдаланылады. Шығарма дыбысы түпнұсқада аяқталған музыкалық ой түрінде беріледі.

Музыкалық викторина оқу бағдарламасына сәйкес келеді (2-қосымшаны қараңыз: сынып пен деңгей бойынша викторинаға арналған шығармалар тізімі).

Музыкалық викторинаны бағалау талаптары: дұрыс аталған нөмірі үшін (шығарманың авторы, шығарманың атауы, оның бөлімі, көрінісі, нөмірі) толық балл қойылады. Басқа жағдайларда толық ұпайлар берілмейді.

2.2. II тур: Жеке тізімі бойынша музыкалық үзінділерді орындау

Музыкалық үзінділерді орындау.

Кіші топтың 1 деңгейі, Жоғары топтың 1 деңгейі – 5 мысал.

Кіші топтың 2 деңгейі, Жоғары топтың 2 деңгейі – 7 мысал.

Кіші топтың 3 деңгейі, Жоғары топтың 3 деңгейі – 10 мысал.

Музыкалық шығармалар оқу бағдарламасына сәйкес болуы керек.

Музыкалық үзінділер орындаудың бағалау талаптары:

1. Интонацияның дәлдігі – дұрыс ырғағы, интонация тазалығы.
2. Ритмикалық дәлдік – ырғақты, қарқынды және метрикалық ұйымды сақтау.
3. Музыкалық экспрессивтілік – кейіпкерді, динамикасын, фразалық және реңктерді жеткізу.
4. Өнерпаздық пен сахналық көркемдігі, сенімділік.
5. Жалпы әсер – тұтастығы, саздылығы және нанымдылығы.

2.3. III тур: Әр жас тобында арнайы ұсынылған тақырып бойынша баяндама-презентация дайындалады:

Презентацияға қойылатын талаптар:

• Microsoft Power Point бағдарламасында орындалады.
• Көлемі 12-20 слайд. Бірінші слайдта автордың аты-жөні, жетекшісі, оқу орнының атауы болуы керек. Соңғы слайд – ақпарат көздерінің тізімі.
• Презентацияда мәтіндік және иллюстрациялық слайдтар кезектесіп тұруы керек.
• Презентация электрондық пошта немесе флэш-диск арқылы беріледі.
• Музыкалық демонстрацияны баяндаушының өзі орындауы құпталады.
• Сөйлеу уақыты 3-5 минут.

Презентация соңында баяндаушыға тақырыбы бойынша 1-2 сұрақ қойылады.

Презентацияны бағалау критерийлері:

• Берілген тақырыптар аясына сәйкесуі;
• Баяндаманың мазмұны мен тереңдігі;
• Материалды баяндаудағы логикалық жүйелілік;
• Ойлаудың ерекшелігі;
• Бейне материал мен музыкалық иллюстрациялардың үйлесімділігі;
• Әртістік қабілеті;
• Дайын мәтін көмегінсіз сөйлеу қабілеті;
• Баяндамаға берілген уақыт регламентін бұзған жағдайда ұпайлар шегеріледі.

Әр тапсырма он балдық жүйе бойынша бағаланады.

3. 3. ОЛИМПИАДА ТАЛАПТАРЫ. «МУЗЫКА ТЕОРИЯСЫ, СОЛЬФЕДЖИО» НОМИНАЦИЯСЫ БОЙЫНША ОЛИМПИАДА БАҒДАРЛАМАСЫ

3.1. I тур: Сольфеджио бойынша жазбаша жұмыс

1. a) диктант (қосымша 3).

б) тыңдау арқылы талдау (қосымша 4).

Кіші топ:

1. a) бір дауысты, бір тоналды диктант, бағдарлама талаптарына сай метрритмдік және интонациялық күрделіліктермен;

б) тыңдау арқылы белгілі ритмдік өрнекпен 6-7 интервалдық тізбекті анықтау;

Ортаңғы топ:

1. a) бір дауысты диктант (каденцияда екі дауыстық болуы мүмкін), бір тоналды, әртүрлі альтерация түрлерімен, бағдарлама талаптарына сай метрритмдік және интонациялық күрделіліктермен;

б) тыңдау арқылы 8-10 интервалдық тізбекті анықтау, оның ішінде ұлғайтылған және кішірейтілген интервалдар, берілген тоналдықтағы диатоникалық және альтерацияланған сатыларда, сәйкес деңгейдегі метрритмдік күрделіліктерімен;

Жоғары топ:

а) бір дауысты диктант (каденцияда екі дауысты болуы мүмкін), дамыған мелодиялық сызықпен, әртүрлі альтерация түрлерімен, метроритмдік және интонациялық қиындықтармен, диатоникалық туыстық тональдықтағы ауытқулармен;

б) есту бойынша 10-12 интервалдан тұратын тізбекті анықтау, оның ішінде ұлғайтылған және азайтылған интервалдар, берілген тональдықтағы диатоникалық және альтерленген градус бойынша, метроритмдік қиындықтармен, дамыған дауыс жүргізуімен, диатоникалық туыстық тональдықтағы ауытқулармен.

Жұмыс жүргізу уақыты – 45 минут:

Диктант – 10 ойнатулар.

Есту арқылы талдау – 5 ойнатулар.

3.2. II кезең: Музыка теориясы бойынша жазбаша жұмыс (қосымша 5)

Мысал формалары:

1. Аккордтарды салу, олардың шеткі дыбыстары d-h интервалын құрауы керек. Диссонантты аккордтарды шешу, тональділіктерін көрсету;
2. d-h интервалына энгармоникалық алмастыру жасау, алынған интервалды кішірейтілген септаккорд дыбыстарымен толықтыру, септаккордты екі тональділікке ажырату;
3. d-moll-мен бірдей атаулы мажорлық лад дыбыс ретін құру. Олар бір-бірінен қандай дәрежелерімен ерекшеленетінін көрсету;
4. II дәрежесі d дыбысы болатын дыбыс ретін салу;
5. Берілген музыкалық үзінді бойынша өлшемді анықтау, үзіндіні такттарға бөлу;
6. d дыбысынан сіз білетін барлық интервалы құру, олардың сапалық мөлшері 2 тон болуы керек. Алынған үлкейтілген (кішірейтілген) интервалды екі тональділікке ажырату;
7. Ұсынылған үзіндінің лад құрылымын (тональділігін) анықтау;
8. Интервалдар тізбегін аккордтық қатарға айналдыру (интервалға дыбыстар қосу арқылы);

9.Қателікті табу (метрлік, ырғақты, әуендік, гармониялық) ұсынылған мысалдарда дұрыс жазу нұсқасын көрсету;

1. d- moll тональдігінде барлық белгілі азайтылған (үлкейтілген) интервалдарды құру.

Жұмысты орындау уақыты – 45 минут. Жұмысқа жоғарыда аталғандардың ішінде 6-7 тапсырма кіреді.

Бағалау критерийлері.Барлық жұмыс формалары ондық шкала бойынша бағаланады. Жюридің шешіміне байланысты қосымша ұпай алу мүмкіндігі бар.

Диктант:

1) диктантты сауатты және дұрыс жазу;

2) жазу уақыты (жұмысты қысқа мерзімде орындаған жағдайда қосымша ұпай алу мүмкіндігі);

3) диктантты есте сақтау арқылы қайталауды қалайтын қатысушы қосымша ұпай алады, диктантты жатқа орындау кезінде шығармашылық бастаманы көрсету үшін (транспозиция, аккомпанемент, екі және көп дауыстылық т.б.).

Есту талдауы:

1) музыкалық құрылымның әр такт бойынша интервалдық мазмұнын дәл анықтау;

2) дұрыс ырғақты сурет және интервалдар тізбегіндегі дұрыс топтастыру;

3) орындау үшін қосымша ұпай алу мүмкіндігі бар: аз уақыт ішінде жұмыс, ұсынылған фортепиано құрылымын есте сақтап орындау (жазусыз).

Музыка теориясы бойынша жазбаша жұмысының бағалау критерийлері:

1) дұрыс құрылым жасау және сауатты жазу;

2) жазу уақыты (жұмысты қысқа уақытта орындаған жағдайда – 30 минутқа дейін – қосымша ұпайлар алу мүмкіндігі бар).

3.3. III тур: Ауызша жауап

1. Бір дауысты әуенді парақтан оқу. Дәстүрлі немесе шығармашылық форма (жоғалған үзіндіні немесе каденцияны толықтыру). (қосымша 6).

Бағалау критерийлері

Парақтан оқудың бағалау критерийлері:

1) әуенді сауатты орындау;

2) мәнерлі орындау;

3) шығармашылық бастаманы көрсету арқылы қосымша ұпай алу мүмкіндігі бар.

4. ОЛИМПИАДА ТАЛАПТАРЫ. «ЭТНОСОЛЬФЕДЖИО» НОМИНАЦИЯСЫ БОЙЫНША ОЛИМПИАДА БАҒДАРЛАМАСЫ

4.1 I тур: Письменная работа по этносольфеджио

1. «Домбыра» мамандығына арналған диктант (қосымша 7) ауызша және жазбаша түрде орындалады. Төкпе стиліндегі күй үзіндісін (негізгі немесе орта буын) қатысушылар алдымен ауызша тыңдайды, домбырада жатқа қайталайды, содан кейін жазады:

• Ауызша диктант – күй үзіндісі 3 рет тыңдалып, домбырамен жатқа орындалады;
• Жазбаша диктант (10 ойналымнан нотамен екі дауыста жазып, көлемін, ырғақ үлгісін анықтау, қағыстарды көрсету);
• Диктант талдауы бойынша жазбаша сұрақтарға жауап беру (күйдің стилін, формасын, қағыс түрін анықтау: алма-кезек, орама, біркелкі, ілме қағыс, адай қағыс, ППVП).

Жұмысты орындау уақыты – 45 минут:

Ауызша диктант – 3 ойналым

Диктант – 10 ойналым.

2. «Дәстүрлі ән» мамандығына арналған диктант. Қара өлеңнен үзінді (бір шумақ):

• Жазбаша диктант (10 ойналымнан өлең құрылысының өлшемі мен буындардың әндетілуіне, ырғақтық суретіне назар аудара отырып, мәтіні мен әуенді нотаға түсіру);
• Диктант талдауы бойынша жазбаша сұрақтарға жауап беру (әннің жанрын, өлең құрылымын, диапазонын анықтау)

Жұмысты орындау уақыты – 35 минут:

Диктант – 10 ойналым.

4.2. II тур: Жазбаша жауап. Парақтан оқу.

 «Домбыра» және «Дәстүрлі ән» мамандықтары. Ноталық үлгілерді парақтан мәтінмен орындау.

• Ғұрыптық және тұрмыс-cалт әндер (7-8 буынды әндер)
• Халықтық ән өнері (11 буынды қара өлең)
• Ауызша-кәсіби ән өнері (Батыс, Жетісу, Арқа)

Үлгі ретінде Омарова Г.Н., Мурзағалиева Г.И. Этносольфеджио. Ноталық қосымша. – Алматы, 2005. – 91 с. жинағынан келесі номерлер ұсынылады: №2, №52, №61, №69, №93, №95, №105, №113, №115, №130.

4.3.IIIтур:Импровизация

 «Домбыра»мамандығына – берілген күй тақырыбына импровизация.

Бұл тапсырманы орындау үшін қатысушыларға күй тақырыбы (негізгі буын) ұсынылады. Байқауға қатысушы домбыра өнерінің дәстүрлі канондары бойынша өз импровизациясын жасап, орындауы керек. Қатысушы қалауына қарай өз күйінің атауын қойса болады.

 «Дәстүрлі ән» мамандығына –әнді аяқтап, шығару.

Бұл тапсырманы орындау үшін қатысушыға қара өлең жанрындағы әннің әуені мен 1-інші және 2-нші жол сөздері бар 4 жолды шумақ беріледі, қатысушы 3-4 жолдың сөздерін шығарып, домбыра сүйемелдеуімен әнді орындауы керек. Оған қоса әннің қайырмасын шығарған жағдайда қосымша ұпай алу мүмкіндігі бар.

Кезең тапсырмасын орындау уақыты 30 минуттан аспайды.

Бағалау критерийлері. Жұмыстың барлық түрлері он балдық шкала бойынша бағаланады. Қазылар алқасының қалауы бойынша қосымша ұпайларды алуға болады.

Этносольфеджио бойынша диктант:

• Ауызшадиктанттыбіріншітыңдауданкейіндәлқайталау үшін - 10ұпай,екіншітыңдауданкейінорындау үшін-9ұпай,үштыңдауданкейін - 8ұпай.
• Жазбашадиктант - диктанттысауаттыжәнедұрысжазу;
• Жазууақыты(жұмыстыазуақытта аяқтаған жағдайда қосымша ұпайалуғаболады)
• Күйдіталдаубойыншасұрақтарғадұрысжауаптар(әрбірдұрысжауап үшін бірбалл беріледі)

Ноталық үлгілерді мәтінмен орындау келесі параметрлер бойынша бағаланады: 1.Орындау дәлдігі;

2.Әртістік, музыкалық қабілеті

3.Қосымша ұпайлар: домбырамен интонациялау

III кезеңді бағалау критерийлері: Импровизация

1. Импровизация және шығарма дағдыларының меңгерілуі;
2. Шығарманың дәстүрлі форма мен құрылыммен (құрылым мен жүйемен) сәйкестігі;
3. Аймақтықжәнежергіліктідәстүрлердіңерекшеліктерінпайдалану/стереотиптікладоинтонациялықайналымдар,ритмоформулалар,қағыстар,аппликатуралықштрихтар/;
4. Шығарманыңөзіндік ерекшелігі.